ڕاپۆرت – Iraq Cars
ڕەوشی ئۆتۆمبێل و سووتەمەنی لە عێراق و هەرێمی کوردستان لەم دواییانەدا شایەتی پێشهاتە خێراکانی بەخۆیەوە بینیوە، لە دووبارەبوونەوەی کەمیی بەنزین کە کاریگەری لەسەر چەند پارێزگایەکی عێراق هەیە و هەوڵەکانی حکومەت بۆ چارەسەرکردنی کەمیی دابینکردن، تا دەگاتە ڕێوشوێنی نوێ بۆ ڕێکخستنی غەرامەی هاتوچۆ و سەرپێچیەکانی نێوان بەغدا و هەرێمی کوردستان.
لە کاتێکدا دەسەڵاتە پەیوەندیدارەکان هەوڵدەدەن بازاڕی سووتەمەنی کۆنترۆڵ بکەن و دابینکردنی گونجاو مسۆگەر بکەن، خاوەن ئۆتۆمبێلەکان پێشبینی ڕێکاری نوێ دەکەن کە ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر جوڵەی ئۆتۆمبێلەکان، نرخی سووتەمەنی و میکانیزمی تۆمارکردنی سەرپێچیەکان و کۆکردنەوەی غەرامە هەبێت.
قەیرانی بەنزین لە عێراق.. کەمیی ڕۆژانەی گەیشتە ٥ ملیۆن لیتر
قەیرانی بەنزین لە پێشەنگی گۆڕەپانی عێراقدایە، دوای ئەوەی ڕاپۆرتەکانی ئەم دواییە ئاشکرایان کرد کە کەلێنی نزیکەی 5 ملیۆن لیتر لە ڕۆژێکدا لەنێوان بەرهەمهێنانی ناوخۆ و بەکارهێناندا هەیە، کە لە ئێستادا هاوردەکردنی بەنزین دەیگرێتەوە.
ئەم قەیرانە لەکاتێکدایە کە ناسەقامگیری ناوچەکە کاریگەری لەسەر کەشتیوانی و هاتوچۆی دەریایی هەبووە بەتایبەتی لەڕێگەی گەرووی هورمزەوە، کە بووەتە هۆی دواکەوتنی هەندێک لە باری سووتەمەنی هاوردەکراو بۆ گەیشتن بە بەندەرەکانی عێراق.
لەماوەی چەند هەفتەی ڕابردوودا لە چەند بەنزینخانەیەکی بەغدا و پارێزگاکانی دیکەدا ڕیزێکی درێژ دروستبووە، ئەمەش لەکاتێکدایە کە خواست لەسەر بەنزین بەرزبووەتەوە و نیگەرانییەکانی خەڵک لەبەردەوامی کەمیی بەنزین.
ئەو زانیاریانەی کە دەزگاکانی ڕاگەیاندنی عێراق بە پشتبەستن بە دەسەڵاتدارانی عێراق بڵاویان کردۆتەوە، ئاماژە بەوە دەکەن کە بەکارهێنانی ئاسایی بەنزین ڕۆژانە لە دەوروبەری ٣٣ ملیۆن لیترە، و ئەگەری هەیە بەرزبێتەوە بۆ نزیکەی ٣٨ ملیۆن لیتر لە ڕۆژێکدا لەگەڵ زیادبوونی نیگەرانییەکانی دابینکردن.
وەزارەتی نەوت: کەمیی کاتی، باری زیادە لە ڕێگادایە
لە وەڵامی ئەو قەیرانەدا، وەزارەتی نەوتی عێراق دووپاتی کردەوە کە کەمی بەنزین کاتییە و هەوڵەکانیش بۆ چارەسەرکردنی بەردەوامە، ئاماژەی بە هاتنی باری سووتەمەنی زیادە کرد.
وەزارەتەکە بەشێک لە کێشەکەی گەڕاندەوە بۆ کێشەی لۆجستی کە ڕووبەڕووی تانکەرەکانی بەنزین دەبێتەوە بەهۆی پێشهاتە ئەمنییەکانی ناوچەکە، کە بووەتە هۆی دواکەوتنی گەیشتن بە هەندێک تانکەر بۆ بەندەرەکانی عێراق یان جێگیربوونیان لە بەندەرەکانی عێراق.
دەسەڵاتدارانی حکومەت داوایان لە هاوڵاتیان کرد تەنها ئەو بڕە بکڕن کە پێویستیانە و دوربکەونەوە لە قەرەباڵغی لە بەنزینخانەکان، ئەمەش لە هەوڵێکدا بۆ کەمکردنەوەی فشار لەسەر وێستگەکان و ڕێگریکردن لە دروستبوونی ڕیزی درێژ.
کارتێکی سووتەمەنی بۆ ڕێکخستنی بەکارهێنانی بەنزین؟
لەنێو ئەو پێشنیارانەی کە بۆ چارەسەرکردنی بەرزبوونەوەی خواستەکان خراوەتەڕوو، بیرۆکەی وەرگرتنی کارتی سووتەمەنی بۆ ڕێکخستنی بەکارهێنانی بەنزین سەریهەڵداوە.
بەگوێرەی زانیارییەکانی ئەم دواییە، وەزارەتی نەوتی عێراق تاوتوێی ئەم بژاردەیە دەکات، دوای ئەوەی خواست لەسەر ئاستی ڕۆژانە گەیشتە ئاستێکی بەرز کە بە ئاستێکی بەرز وەسف دەکرا، هاوکاتە لەگەڵ ئەو قەیرانەی دابینکردن کە لە بەغدا و پارێزگاکانی دیکەدا بەخۆیەوە بینیوە.
ئەگەر ئەم سیستەمە بگیرێتەبەر، میکانیزمی جێبەجێکردنی و دیاریکردنی بڕی ڕێگەپێدراو لە گرنگترین وردەکارییەکان دەبێت کە خاوەن ئۆتۆمبێلەکان چاوەڕێی دەکەن، بەتایبەتی لەو شارە چڕ و پڕ دانیشتووانەدا.
نرخی سووتەمەنی: پێشهاتی نوێ لە بازاڕی عێراق
لە 11ی ئەیلولدا، ڕاپۆرتە میدیاییەکان ئاماژەیان بەوەدا کە وەزارەتی نەوتی عێراق بڕیاری بەرزکردنەوەی نرخی چەند جۆرێک لە سووتەمەنی و بەرهەمە نەوتییەکانی دەرکردووە، لەگەڵ ئەوەشدا نرخە نوێیەکان لەم مانگەوە دەچێتە بواری جێبەجێکردنەوە.
ئەمەش لە کاتێکدایە کە بازاڕەکانی وزەی جیهانی ناجێگیرییەکی بەرچاویان بەخۆوە بینیوە، ئەمەش کاریگەری لەسەر نرخی بەرهەمە نەوتییەکان و تێچووی گواستنەوە و گواستنەوەی کەشتیوانی دروستکردووە.
بۆیە هەر گۆڕانکارییەک لە نرخی سووتەمەنیدا بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر کەرتی گواستنەوە و نرخی خزمەتگوزاری و ڕەوتی هاتوچۆ لە عێراقدا دەبێت.
هەرێمی کوردستان: نرخی بەنزینی ئاسایی بە 750 دینار
لە هەرێمی کوردستان، حکوومەتی هەرێمی مانگی تەمموزی ڕابردوو ڕێوشوێنی گرتەبەر بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی بەرزبوونەوەی نرخی بەنزین و کەمیی هەندێک جۆری سوتەمەنی.
وەزارەتی سامانە سروشتییەکان نرخی بەنزینی ئاسایی بە پاڵپشتیکراو بە 750 دینار بۆ هەر لیترێک دیاریکرد، هاوکات سەقفی نرخی هەر لیترێک بەنزینی ئاسایی بازرگانی بە 850 دینار دیاریکرد. هەروەها جەختی لەوە کردەوە کە ڕێکاری یاسایی بەرامبەر ئەو وێستگانە دەگیرێتەبەر کە لە نرخی دیاریکراو زیاترە.
هەروەها حکومەتی هەرێم پابەندبوونی خۆی بە توندکردنەوەی چاودێریکردنی بەنزینخانەکان دووپاتکردەوە بۆ ڕێگریکردن لە قۆرخکاری و دڵنیابوون لە پابەندبوون بە نرخ و ستانداردەکانی کوالیتی بەنزین.
ڕۆژی 27ی تەمموز، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان کۆبوونەوەیەکی تایبەت بە تاوتوێکردنی کەمی سوتەمەنی ئەنجامدا. ڕێنماییشی دا کە نرخی بەنزینی ئاسایی پاڵپشتیکراو بپارێزرێت، پێداچوونەوە بە نرخی بەنزینی پریمیۆم و سوپەر بکرێت، هەروەها پشکی هەرێم لە نەوتی خاو کە بۆ بەکارهێنانی ناوخۆ تەرخانکراوە زیاد بکرێت.
پشکی نەوتی کوردستان: 50 هەزار بەرمیل بەرامبەر بە داواکارییەک بۆ زیادکردنی بۆ 126 هەزار و 700
یەکێک لە بابەتەکانی پەیوەست بە قەیرانی سووتەمەنی لە هەرێم، بڕی ئەو نەوتە خاوانەیە کە بۆ بەکارهێنانی ناوخۆ تەرخانکراوە.
حکومەتی هەرێمی کوردستان داوای لە حکومەتی فیدراڵی کرد کە تەرخانکردنی هەرێم لە 50 هەزار بەرمیلەوە بۆ 126 هەزار و 700 بەرمیل لە ڕۆژێکدا زیاد بکات، ئەمەش بە پشتبەستن بە ڕێژەی دانیشتوانی هەرێمی کوردستان کە 12.67%یە.
حکومەتی هەرێم پێیوایە زیادکردنی تەرخانکراو بۆ بەکارهێنانی ناوخۆ دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ دابینکردنی بەرهەمە نەوتییەکان بە ڕێژەیەکی زۆرتر و کەمکردنەوەی فشارەکان لەسەر بازاڕی سوتەمەنی.
نەوتی سپی: پرسێکی نوێ پێش زستان
لە پێشهاتێکی تردا حکومەتی هەرێم ڕایگەیاند، ڕێکارەکانی هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی نەوتی فیدراڵی تەواوکردووە بۆ ئەوەی پێش دەستپێکردنی وەرزی زستان دەست بە دابەشکردنی نەوتی سپی بەسەر هاوڵاتیاندا بکرێت.
بەگوێرەی زانیارییەکانی حکومەتی هەرێم، پرۆسەکە هێشتا چاوەڕێی ڕەزامەندی فەرمی بەغدایە بۆ ئەوەی دەست بە دابەشکردنی ڕاستەقینە بکات.
ئەم بابەتە لەگەڵ نزیکبوونەوەی وەرزی زستاندا گرنگییەکی تایبەتی هەیە، چونکە ژمارەیەکی زۆر لە خێزانەکان بۆ گەرمکردنەوە پشت بە نەوتی سپی دەبەستن.
غەرامەکردنی هاتووچۆ لە نێوان بەغدا و هەولێر: قۆناغێکی نوێ
لە کەرتی هاتوچۆدا، پێشهاتێکی بەرچاو لە مانگی ئەیلولی ئەمساڵدا سەریهەڵدا سەبارەت بە سەرپێچیەکانی هاتوچۆ و غەرامەکردن لە نێوان حکومەتی فیدراڵی و هەرێمی کوردستان.
بەپێی ڕاپۆرتێکی ڕۆژنامەی ئەلمەدا کە ڕۆژی 2ی ئەیلول بڵاویکردووەتەوە، پرۆسەی ئاڵوگۆڕی تۆماری سەرپێچی هاتووچۆ و کۆکردنەوەی غەرامە لە نێوان هەرێم و باقی پارێزگاکانی عێراقدا، دوای واژۆکردنی یاداشتێکی لێکتێگەیشتن لە نێوان وەزارەتی ناوخۆی فیدراڵی و وەزارەتی ناوخۆی هەرێمی کوردستان، چووە قۆناغێکی نوێوە.
