بازرگانی ئۆتۆمبێلی جیهانی گرژی و ئاڵۆزییەکانی بەخۆیەوە بینیوە، دوای پێشنیاری دۆناڵد ترەمپ بۆ سەپاندنی باجی زیاتر لەسەر ئەو ئۆتۆمبێلانەی لە وڵاتانی یەکێتی ئەوروپاوە هاوردە دەکرێن، ئەمەش هەنگاوێکە وەک بەشێک لە سیاسەتێک سەیر دەکرێت کە ئامانج لێی پشتگیریکردنی پیشەسازی ناوخۆیی ئەمریکایە.
ئەم پێشنیازە شەپۆلێکی قسە و باسەکانی لەبارەی ئەگەری پچڕانی نرخ و زنجیرەی دابینکردن لە یەکێک لە گەورەترین بازاڕەکانی جیهان بەدوای خۆیدا هێناوە.
ئەو گرژیانەی کە دەتوانن دیمەنی نرخەکان لە قاڵب بدەنەوە
ئەگەر ئەم باجانە جێبەجێ بکرێن، پێدەچێت نرخی ئۆتۆمبێلی ئەوروپی لە بازاڕی ئەمریکادا بەرزببێتەوە، ئەمەش کۆمپانیا ئەوروپیەکان دەخاتە دۆخێکی خراپەوە بەرامبەر بە براندە ئەمریکی و ئاسیاییەکان.
شارەزایانی پیشەسازی هۆشداری دەدەن لەوەی ئەم هەنگاوە دەتوانێت دەرگای شەڕێکی بازرگانی نوێ بکاتەوە، بەتایبەتی ئەگەر یەکێتی ئەوروپا پەنا بۆ ڕێوشوێنی تۆڵەسەندنەوە ببات.
ئەوروپا بیر لە وەڵامدانەوە دەکاتەوە… کەرتی جیهانی خۆی ئامادە دەکات
هاوکات ڕاپۆرتە ئەوروپییەکان ئاماژە بە ئەگەری گرتنەبەری ڕێوشوێنی هاوتەریب دەکەن بۆ بەرگریکردن لە بەرژەوەندییەکانی بەرهەمهێنەرانی وەک بی ئێم دەبلیو، مێرسیدس-بێنز و ڤۆڵکسواگن. ئەم گرژییانە پیشەسازی ئۆتۆمبێل دەخاتە ژێر فشارێکی بەرچاوەوە، چونکە کەرتەکە زۆر پشت بە ڕەوتی نەرمی بازرگانی نێودەوڵەتی و زنجیرەکانی دابینکردنی هاوبەش دەبەستێت.
ئەمە بۆ عێراق و هەرێمی کوردستان چی دەگەیەنێت؟
لە کاتێکدا عێراق و هەرێمی کوردستان ڕاستەوخۆ کاریگەری ئەم شەڕە بازرگانییەیان لەسەر نییە، بەڵام ڕەنگە کاریگەرییەکانی بە چەند ڕێگەیەک بگاتە بازاڕی ناوخۆیی:
- گۆڕانکاری لە نرخی ئۆتۆمبێلی بەکارهاتوو و نوێی ئەوروپی بەرزبوونەوەی نرخی ئۆتۆمبێلی ئەوروپی لە ئەمریکا ڕەنگە ببێتە هۆی ئەوەی هەندێک لە کۆمپانیاکان بەشێک لە کۆگاکانیان بۆ بازاڕە بەدیلەکان لاببەن، لەنێویاندا بازاڕەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
بەپێچەوانەوە ڕەنگە لەماوەی مامناوەنددا نرخی هاوردە بەرزببێتەوە بەهۆی پچڕانی زنجیرەی دابینکردنی جیهانییەوە، ئەمەش ڕەنگدانەوەی نرخی ئۆتۆمبێل لە عێراق و کوردستاندا دەبێت.
- زیادبوونی پشتبەستن بە ئۆتۆمبێلی چینی و کۆری ئەگەر گرژییەکان بەردەوام بن، ڕەنگە کۆمپانیاکانی وەک چێری، جیلی و هیۆندا سوودمەند بن لە دووبارە داڕشتنەوەی بازاڕی جیهانی، ئەمەش ببنە بژاردەی بەربڵاوتر لە بازاڕەکانی عێراق و کوردستاندا.
- گۆڕینی سیاسەتی بریکار و هاوردەکار ڕەنگە بریکارە ناوخۆییەکان لە هەولێر و بەغدا و سلێمانی پشتبەستنیان بە ئۆتۆمبێلی ئەوروپی کەمبکەنەوە ئەگەر نرخەکان بەرزببنەوە یان زنجیرەی دابینکردن پەکبخرێن.
ئەمەش دەتوانێت ببێتە هۆی زیادبوونی بەردەستبوونی ئۆتۆمبێلی چینی و کۆری، کە پێشتر لە ساڵانی ڕابردوودا گەشەیەکی بەرچاوی لە ناوچەکەدا بەخۆیەوە بینیوە.
4- بازاڕی ئۆتۆمبێلی بەکارهاتوو بە خێرایی دەجووڵێت هەر گۆڕانکارییەکی جیهانی لە نرخەکاندا ڕاستەوخۆ کاریگەری دەبێت لەسەر بازاڕی ئۆتۆمبێلی بەکارهاتوو لە عێراق کە زۆر پشت بە هاوردەکردنی هاوردەکردنی ئەمریکا و کۆریا و ئەوروپا دەبەستێت.
ڕەنگە بریکارەکانی ئۆتۆمبێل لە ناوچەکەدا خواست لەسەر بەدیلەکانی هەرزانتر ببینن، بەتایبەتی بە لەبەرچاوگرتنی کەمبوونەوەی هێزی کڕین لەنێو بەشێکی گەورەی دانیشتووان.
تێڕوانینێکی گشتی
گشتگیر باجی گومرگی تەنها پێوەرێکی ئابووری نییە… بەڵکو بەشێکە لە یارییەکی گەورەتر کە هاوسەنگی هێز لە بازاڕی جیهانی ئۆتۆمبێلدا دادەڕێژێتەوە.
لە کاتێکدا عێراق و کوردستان لایەنی ڕاستەوخۆی ئەم ململانێیە نین، بەڵام کاردانەوەکانی- وەک هەمیشە- دەگاتە بازاڕی ناوخۆیی و کاریگەری لەسەر هەڵبژاردنی بەکاربەران و نرخی ئۆتۆمبێل لە مانگ و ساڵانی داهاتوودا دەبێت.
